Cấp cứu đột quỵ phải nhanh, đúng phương án

Khi có người bị đột quỵ, đa số người thân trong bạn bè rất bị vướn mắc trong phương án xử trí thời lượng đầu, đặc điểm khác biệt là hư hỏng chuyển đi bệnh nhân. Có những hoàn cảnh xử trí, chuyển đi không đúng phương án khiến những bị thương áp lực hơn.

Lưu ý đột quỵ kèm chấn thương

Bà Mai Thị T. (65 tuổi, ngụ TP HCM) có tiền căn thoát vị đĩa đệm cổ trước đó. Một buổi sớm, người nhà khám phá bà mê man, lay gọi không dậy cho nên tức thì đưa đi cấp cứu. Tại Khoa Cấp cứu Bệnh viện (BV) Đại học Y Dược TP HCM, những bác sĩ (BS) khám phá bà bị liệt tứ chi, chụp CT thấy xuất huyết não một bên không quá lớn. Sau đó, người bệnh được chỉ định chụp cộng hưởng từ (MRI) cột sống cổ và khám phá thêm bị thương tủy cổ. Các BS hỏi lại những giai đoạn chuyển đi đến BV thì biết bà T. được bế ở tư thế đầu cổ cử động theo nhịp chạy của người bế.

Một hoàn cảnh khác là ông Nguyễn Minh D. (42 tuổi, ngụ tại TP HCM). Bị ngã sóng soài trong phòng tắm, ông được người nhà đưa đi cấp cứu. Trong lúc chuyển đi, do dục tốc và cũng bởi sàn nhà trơn trượt láng cho nên cả người nhà và người bệnh đều trượt té. Vào BV, sau khi chụp CT, những BS khám phá ông vừa bị nhồi máu não vừa chấn thương sọ não!

Theo BS chuyên khoa I Trần Quốc Tuấn (Khoa Ngoại Thần kinh BV Đại học Y Dược), việc chuyển đi người bệnh đột quỵ không đúng phương án có khả năng giúp cho hiện trạng bị thương nặng thêm. Điều đáng nói là những người bị đột quỵ có khả năng có chấn thương kèm theo do té ngã tuy nhiên người thân không nhận ra để sơ cứu trước. Vì vậy, việc xử trí bước này của những BS càng áp lực hơn.

Ngoài sơ cứu không đúng phương án, một hư hỏng rất đáng để tâm khác là việc đưa người bị hại đến nhà xưởng y tế quá chậm, dẫn đến mất thời cơ sống. Tại những BV như Chợ Rẫy, Nhân dân 115…, hiện trạng bệnh nhân đột quỵ nhập viện trễ rất phổ biến rộng rãi. Theo TS-BS Nguyễn Huy Thắng, Trưởng Khoa Bệnh lý mạch máu não BV Nhân dân 115, tuy có cân nặng nhỏ tuy nhiên não người xa lại sử dụng ôxy đa dạng nhất. Não chỉ chiếm 2% cân nặng thể chất tuy nhiên lại cần đến 20%-25% lượng máu nuôi 100% thể chất. Chỉ cần thiếu ôxy chưa đến 10 giây là chúng ta đã mất ý thức và khi mà não bị bị thương thì khó hồi phục.

Bệnh nhân đột quỵ được điều trị tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM
Bệnh nhân đột quỵ được điều trị tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM

Cứ tưởng bị “trúng gió”

Theo những chuyên viên, thiếu kỹ năng, hiểu biết khi cứu người đột quỵ là hiện trạng phải thường gặp nhất, gồm có: Không cảm nhận được tình trạng bị thương nặng cần hồi sức tim phổi, không bất biến những phần thể chất người bệnh, bị té ngã những giai đoạn chuyển đi người bị hại.

TS-BS Trần Chí Cường, Chủ tịch Hội Can thiệp thần kinh TP HCM, nói rằng trong cấp cứu đột quỵ, thời lượng là vàng vì nếu chậm trễ, mỗi phút trôi qua sẽ có 2 triệu tế bào thần kinh chết. Sự chậm trễ trong cấp cứu đột quỵ phải thường do người dân chưa hiểu đúng về hư hỏng này.

Thông phải thường, khi thấy ai lăn ra bất tỉnh, đa dạng người cứ tưởng họ bị “trúng gió” và dùng những giải pháp bình dân như giật tóc, xức dầu, cạo gió, bấm huyệt, chích lể thay thế cho tức tốc chuyển đến nhà xưởng y tế gần nhất. Về điều này, TS-BS Nguyễn Bá Thắng, Trưởng Đơn vị Đột quỵ BV Đại học Y Dược, để tâm đột quỵ não là hiện trạng căng thẳng rất nặng, sử dụng những giải pháp bình dân không chỉ gây thêm căng thẳng mà còn làm mất thời lượng cấp thiết cho việc cấp cứu bước này.

Giới chiều sâu cho rằng sơ cấp cứu thời lượng đầu là kỹ năng cấp thiết cho mọi người. Các hư hỏng cấp thiết trong sơ cấp cứu thời lượng đầu gồm: Hồi sức tim phổi (luôn cần chú trọng nếu người bệnh bị dừng thở hoặc dừng tim), tư thế người bệnh (đặt nằm ở tư thế dễ chịu nhất). Về chủ yếu, việc chuyển đi người đột quỵ cần theo qui tắc: Một là, đảm bảo đường thở, tim đập; hai là, bất biến để bảo quản những thành phần dễ bị thương như đầu cổ, tứ chi; ba là, chuyển người bệnh đến nhà xưởng y tế nhanh nhất có khả năng.

Đua với thời lượng: Khó nhất!

Theo Tổ chức Y tế những châu lục, đột quỵ là gian nguyên nhân gây tử vong đi đầu ở VN (chiếm hơn 20% những hoàn cảnh tử vong mỗi năm). Ước tính mỗi năm, nước ta có hơn 200.000 hoàn cảnh đột quỵ, khoảng 50% tử vong. Phần lớn người bệnh đột quỵ không đến được BV trong thời lượng vàng. Chạy đua với thời lượng là hư hỏng áp lực nhất trong điều trị loại bệnh lý này. Chỉ có giải quyết tại nơi mới mong cứu được người đột quỵ. Tuy vậy, hiện giờ gần như những địa phương chưa làm được ngoài một số trung tâm lớn như TP HCM, Hà Nội. Vì vậy, người bị đột quỵ khi được đưa đến nơi đủ chiều sâu thì cũng đã mất thời cơ khôi phục hay cứu sống.

Mới đây, BV Đại học Y Dược đã sử dụng công nghệ hợp tác hút và rút (kéo) huyết khối ARTS trong điều trị đột quỵ, đồng thời cải biến quy trình cấp cứu theo hướng ngay lập tức và thống nhất. Nếu sử dụng đúng phương án, sẽ có hơn 95% hoàn cảnh tắc những mạch máu lớn trong não có khả năng tái thông thắng lợi với gian nguy cơ không quá cao.

Bài và ảnh: NGUYỄN THẠNH

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *